Η δωρεά σπέρματος αποτελεί μια από τις βασικές μεθόδους ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, προσφέροντας λύση σε περιπτώσεις ανδρικής υπογονιμότητας ή για γυναίκες που επιθυμούν να τεκνοποιήσουν χωρίς σύντροφο.
Στην Ελλάδα, η διαδικασία διέπεται από σαφές νομικό πλαίσιο που εξασφαλίζει τη διαφάνεια, την ανωνυμία και την προστασία όλων των εμπλεκομένων.

Νομικό Πλαίσιο

Η δωρεά σπέρματος ρυθμίζεται κυρίως από:

• Ν. 3305/2005 (ΦΕΚ Α’ 17/27.01.2005) — “Εφαρμογή της Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής”.
  Ο νόμος αυτός καθορίζει τις προϋποθέσεις, τη λειτουργία των μονάδων και των τραπεζών σπέρματος, καθώς και τα δικαιώματα και υποχρεώσεις δοτών και ληπτών.

• Π.Δ. 26/2008 (ΦΕΚ Α’ 51/10.03.2008) — Ενσωμάτωση της Οδηγίας 2004/23/ΕΚ σχετικά με τα πρότυπα ποιότητας και ασφάλειας κατά τη δωρεά και αποθήκευση ιστών και κυττάρων.

• Αστικός Κώδικας (άρθρα 1455–1464) — όπου προβλέπεται η τεκνογονία μέσω ιατρικής βοήθειας, τα ζητήματα πατρότητας και η ανωνυμία των δοτών.

Η εποπτεία και αδειοδότηση των κέντρων υποβοηθούμενης αναπαραγωγής ανήκει στην Εθνική Αρχή Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής (ΕΑΙΥΑ), η οποία ελέγχει τη συμμόρφωση με το νομοθετικό πλαίσιο.

Ανωνυμία & Δικαίωμα Πρόσβασης

• Η δωρεά σπέρματος είναι ανώνυμη, σύμφωνα με το άρθρο 8 του Ν. 3305/2005.
  Ο δότης δεν γνωρίζει την ταυτότητα της λήπτριας ή του παιδιού, ούτε αυτά γνωρίζουν τον δότη.

• Επιτρέπεται μόνο μη επώνυμη δωρεά — ο δότης καταγράφεται με κωδικό και τα προσωπικά του στοιχεία τηρούνται σε εμπιστευτικό μητρώο που τηρεί η ΕΑΙΥΑ.

• Παρόλα αυτά, το τέκνο έχει δικαίωμα να ενημερωθεί για μη αναγνωριστικά ιατρικά και βιολογικά δεδομένα του δότη (π.χ. ομάδα αίματος, γενετικές παθήσεις), εφόσον αυτό απαιτείται για λόγους υγείας.

Δικαιώματα & Υποχρεώσεις Δότη

Σύμφωνα με το άρθρο 1460 του Αστικού Κώδικα:

• Ο δότης δεν αποκτά καμία συγγενική ή νομική σχέση με το παιδί που θα γεννηθεί.

• Δεν φέρει γονική μέριμνα, κληρονομικά δικαιώματα ή υποχρεώσεις διατροφής.

• Η δωρεά είναι εθελοντική και μη εμπορική.
  Ο δότης δεν λαμβάνει αμοιβή — μόνο εύλογη αποζημίωση για έξοδα μετακίνησης ή αποζημίωση για απώλεια εισοδήματος, όπως προβλέπει το άρθρο 9 §3 του Ν. 3305/2005.

Ιατρικές Προϋποθέσεις & Έλεγχοι

• Ο δότης υποβάλλεται σε κλινικό, γενετικό και μικροβιολογικό έλεγχο πριν γίνει αποδεκτός.

• Το σπέρμα φυλάσσεται σε καραντίνα τουλάχιστον 6 μηνών και επανελέγχεται πριν χρησιμοποιηθεί.

• Η ανώτατη διάρκεια διατήρησης του σπέρματος είναι 10 έτη, σύμφωνα με το άρθρο 11 §2 του Ν. 3305/2005.

Όρια Χρήσης & Προστασία Τέκνων

• Κάθε δότης μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη γέννηση έως 10 παιδιών (άρθρο 9 §2 Ν. 3305/2005).
  Ο περιορισμός αυτός αποσκοπεί στην αποφυγή βιολογικής συγγένειας μεταξύ τέκνων από τον ίδιο δότη.

• Η δωρεά μεταξύ συγγενών επιτρέπεται μόνο σε πλάγια γραμμή, ύστερα από άδεια της ΕΑΙΥΑ.

Συνοψίζοντας

Η Ελλάδα διαθέτει από τα πιο σαφή και προστατευτικά νομικά πλαίσια για τη δωρεά σπέρματος στην Ευρώπη.
Ο συνδυασμός ανωνυμίας, ιατρικού ελέγχου, εποπτείας και δικαιωμάτων του τέκνου εξασφαλίζει ότι η διαδικασία γίνεται με σεβασμό στην υγεία, την ιδιωτικότητα και τη δεοντολογία όλων των εμπλεκομένων.

Νομικές Αναφορές

• Ν. 3305/2005 (ΦΕΚ Α’ 17/27.01.2005)

• Π.Δ. 26/2008 (ΦΕΚ Α’ 51/10.03.2008)

• Αστικός Κώδικας, άρθρα 1455–1464

• Εγκύκλιος ΕΑΙΥΑ υπ’ αριθμ. 124/2021 – “Οδηγίες για τη διαχείριση δοτών γενετικού υλικού”