Η παρένθετη μητρότητα (ή υποβοηθούμενη κύηση από τρίτο πρόσωπο) είναι μια διαδικασία όπου μία γυναίκα (“παρένθετη μητέρα”) κυοφορεί και γεννά παιδί για λογαριασμό άλλης γυναίκας ή ζευγαριού, χωρίς να είναι βιολογική μητέρα του παιδιού.

Στην Ελλάδα η πρακτική αυτή έχει θεσπιστεί νομικά και υπόκειται σε αυστηρές προϋποθέσεις και περιορισμούς για να διασφαλίζεται η νομιμότητα, η προστασία των δικαιωμάτων όλων των εμπλεκομένων και η ηθική της διαδικασίας.

Νομοθετικά θεμέλια

• Η παρένθετη μητρότητα εισήχθη στον ελληνικό νομικό χώρο με το άρθρο 1458 του Αστικού Κώδικα, που υιοθετήθηκε μέσω του Νόμου 3089/2002 (ΦΕΚ 327/Α/23-12-2002).

• Ο Ν. 3089/2002 έθεσε τις βασικές νομικές ρυθμίσεις για την αναπαραγωγική τεχνολογία και την παρένθετη μητρότητα.

• Η διαδικασία συμπληρώθηκε και εξειδικεύθηκε από μεταγενέστερες ρυθμίσεις και αποφάσεις, όπως από την Εθνική Αρχή Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής (ΕΑΙΥΑ), με σχετική Απόφαση που δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ B’ 5524/26.10.2022.

• Πρόσφατα, ο Νόμος 5197/2025 προτείνει αλλαγές που επηρεάζουν τις προϋποθέσεις της διαδικασίας, ιδιαίτερα όσον αφορά τη διαμονή των εμπλεκομένων και τον τρόπο ερμηνείας της “ιατρικής αδυναμίας κυοφορίας”.

Προϋποθέσεις & όροι εφαρμογής

1. Ιατρική αδυναμία κυοφορίας
   Η γυναίκα αιτούσα πρέπει να αποδείξει ότι υπάρχει ιατρικός λόγος που την εμποδίζει να κυοφορήσει. 

2. Η αδυναμία δεν μπορεί να οφείλεται απλώς σε φύλο (δεν ισχύει ότι, επειδή κάποιος είναι άνδρας, έχει “αδυναμία να κυοφορήσει”). Με τις νέες διατάξεις του Ν. 5197/2025, αυτή η διάκριση διευκρινίζεται νομικά.

3. Ηλικιακά όρια & ιατρικό ιστορικό

   • Η κυοφόρος πρέπει να είναι ηλικίας 25 έως 54 ετών. Για τις γυναίκες άνω των 50 ετών απαιτείται ειδική άδεια της ΕΑΙΥΑ.

   • Δεν πρέπει να έχει υποβληθεί σε περισσότερες από δύο καισαρικές τομές.

   • Η κυοφόρος δεν μπορεί να χρησιμοποιεί δικά της ωάρια ως μέρος της διαδικασίας — τα ωάρια πρέπει να προέρχονται από τη γυναίκα που επιθυμεί το παιδί ή από δότρια. 

4. Διαμονή / κατοικία

   • Η αιτούσα και η κυοφόρος πρέπει να αποδεικνύουν κατοικία στην Ελλάδα. Η προσωρινή διαμονή ως μόνη προϋπόθεση μπορεί πλέον να μην επαρκεί, σύμφωνα με τις αλλαγές του Ν. 5197/2025.

   • Με τις νέες ρυθμίσεις, καταργείται η δυνατότητα προσωρινής διαμονής για Zwecke της διαδικασίας, και απαιτείται μόνιμη κατοικία.

5. Δικαστική άδεια & δικαστική διαδικασία
   Η διαδικασία της παρένθετης μητρότητας πρέπει να εγκριθεί από δικαστήριο. Η αίτηση υποβάλλεται από την αιτούσα — με τα απαραίτητα ιατρικά, νομικά και προσωπικά στοιχεία — και μόνο μετά τη δικαστική άδεια μπορεί να πραγματοποιηθεί η εμβρυομεταφορά.

Οικονομικές ρυθμίσεις & αποζημιώσεις

• Η συμφωνία μεταξύ των μερών γίνεται αφιλόκερδα, χωρίς αντάλλαγμα.

• Δεν θεωρούνται αντάλλαγμα οι δαπάνες για:

  • Τις ιατρικές εξετάσεις, θεραπείες, φάρμακα

  • Τον τοκετό και τη λοχεία

  • Τη σωματική καταπόνηση, αποχή από εργασία, έξοδα διαμονής / μετακίνησης

  • Δικαστικά / νομικά έξοδα, συμβολαιογραφικά έξοδα
    Όλα αυτά πρέπει να είναι τεκμηριωμένα και με βάση αποδείξεις.

• Ωστόσο, διεθνή δημοσιεύματα αναφέρουν περιπτώσεις όπου ποσά όπως 10.000 € για αποχή από εργασία και έως 12.000 € για σωματική καταπόνηση συζητούνται, αλλά επίσημα δεν θεωρούνται νόμιμη «αμοιβή» κατά το νομικό πλαίσιο.

 Δικαιώματα & νομική αναγνώριση του τέκνου

• Το παιδί που γεννιέται μέσω της παρένθετης μητρότητας θεωρείται νόμιμα τέκνο της γυναίκας που έλαβε την δικαστική άδεια (αιτούσα) και του συζύγου ή συνεργάτη της, εφόσον υπάρχουν οι αντίστοιχες νομικές διαδικασίες.

• Η κυοφόρος δεν αποκτά νομική ή βιολογική γονεϊκή σχέση με το παιδί, ούτε δικαιώματα ή υποχρεώσεις γονεϊκές.

• Σε περιπτώσεις όπου η διαδικασία έγινε σε άλλη χώρα, με την νομοθεσία της, η Ελλάδα έχει ήδη ψηφίσει διάταξη (μέσω του άρθρου 11 του Ν. 5089/2024) που επιτρέπει την αναγνώριση της γονεϊκής σχέσης του τέκνου — ανεξαρτήτως φύλου των γονέων — εφόσον η διαδικασία έγινε νόμιμα στο εξωτερικό.

Τρέχουσες αλλαγές & προκλήσεις

• Ο Ν. 5197/2025 εισάγει νέες διατάξεις που επιβάλλουν αυστηρότερα κριτήρια για τη διαμονή / κατοικία των εμπλεκομένων και περιορίζουν καταχρήσεις μέσω διαμετακομιδής προσώπων για παρένθετη κύηση.

• Οι νέες διατάξεις αφαιρούν την πρόβλεψη ότι η προσωρινή διαμονή είναι αρκετή, απαιτώντας μόνιμη κατοικία. 

• Το νομοσχέδιο περιορίζει την πρόσβαση σε παρένθετη μητρότητα για ομόφυλα ζευγάρια ανδρών και άγαμους άνδρες εντός Ελλάδας. 

• Η διαφωνία μεταξύ της νομοθεσίας και της πρακτικής — ειδικά όσον αφορά τα όρια αμοιβής και αποζημίωσης — δημιουργεί πεδίο για νομικές και ηθικές διενέξεις.

Τελευταία ενημέρωση 10/2025